Castro de Saa
NEXO COA ESENCIA DE PASTORIZA
No municipio de A Pastoriza, en pleno corazón da Terra Chá lucense, álzase o Castro de Saa, un dos vestixios máis representativos da cultura castrexa en Galicia. Situado estratexicamente sobre unha elevación natural, este poboado fortificado ofrece unha impoñente panorámica do contorno, o que lles permitía aos seus habitantes controlar o territorio e defenderse de posibles incursións.
O castro pertence á Idade do Ferro, período comprendido entre os séculos VIII a.C. e I d.C., cando as comunidades celtas do noroeste peninsular desenvolveron un modo de vida baseado na agricultura, a gandería e o comercio local. Estas poboacións vivían en recintos amurallados —os castros— formados por vivendas circulares de pedra con tellado vexetal, organizadas ao redor de rúas e espazos comunitarios. O Castro de Saa conserva aínda a pegada desas estruturas, visibles nos restos das súas defensas e na forma característica do seu emprazamento.
Coa chegada do Imperio Romano ao noroeste peninsular no século I d.C., moitos destes castros foron abandonados ou transformados. O Castro de Saa constitúe un exemplo valioso desta transición cultural, pois a súa localización e características permiten comprender a evolución desde a organización celta cara á integración na Gallaecia romana.
Ademais do seu valor arqueolóxico, o enclave posúe unha forte carga simbólica. Aos pés do castro atópase unha pequena gruta vinculada a lendas locais, que engade un halo de misterio e reforza o vínculo entre historia e tradición oral.
Este elemento contribúe a que a visita non sexa unicamente un percorrido por ruínas antigas, senón tamén unha inmersión no imaxinario popular que acompañou ao lugar durante séculos.
Hoxe, o Castro de Saa é un espazo de gran atractivo turístico e cultural. O seu acceso é sinxelo e a súa visita permite gozar tanto do patrimonio arqueolóxico como da paisaxe natural que o rodea. Desde o alto, o visitante contempla a amplitude da Terra Chá, un escenario de prados e serras que conecta o pasado co presente.
En definitiva, o Castro de Saa non é só un xacemento arqueolóxico, senón unha auténtica viaxe no tempo: unha ventá aberta á vida das comunidades castrexas da Idade do Ferro e á memoria colectiva de A Pastoriza.
O seu valor histórico, unido á beleza do contorno, convérteo nunha parada imprescindible para quen desexe descubrir a esencia máis ancestral de Galicia.
Investigación
Nos últimos anos, grazas aos fondos achegados pola Xunta de Galicia, europeos, locais e provinciais leváranse a cabo diversas campañas de escavación arqueolóxica neste enclave, co obxectivo de documentar e conservar un patrimonio de enorme valor histórico.
Os traballos centráranse no estudo das estruturas defensivas e de habitación. Grazas a eles identificáronse tramos de murallas e restos de vivendas circulares de pedra, típicas da arquitectura castrexa, o que confirma que o poboado estivo habitado entre os séculos VIII a.C. e I d.C. Así mesmo, atopáronse materiais cerámicos, fragmentos metálicos e utensilios de uso cotiá que achegan información sobre a vida económica e social dos seus antigos poboadores.
As escavacións buscaron comprender a relación do castro co seu contorno natural e con outros asentamentos próximos. A posición elevada do Castro de Saa suxire o seu papel estratéxico como lugar de control do territorio e dos recursos agrícolas e gandeiros da zona.
Ademais, os estudos arqueolóxicos permiten establecer comparacións con outros castros de Terra Chá e do norte de Galicia, contribuíndo a unha visión máis ampla do poboamento na Idade do Ferro.
Estes traballos converteron ao castro nun auténtico aula ao aire libre. A investigación arqueolóxica acompañouse de actividades divulgativas para a poboación, con visitas guiadas e charlas que permiten achegar o pasado castrexo a veciños e visitantes.
Recentemente, utilizouse un xeoradar co obxecto de obter unha cartografía estimativa do estado, dimensións e distribución das zonas non escavadas. En conxunto, as escavacións puxeron en valor ao Castro de Saa como un enclave clave para a arqueoloxía galega. Os seus resultados contribúen non só ao coñecemento científico da cultura castrexa, senón tamén á promoción turística e cultural de Pastoriza, integrando este xacemento nas rutas patrimoniais do municipio e reforzando o seu papel como referente da memoria ancestral de Galicia.
